Kaynaklar ve Yöntem
Veriler nereden geliyor?
Türkiye’de mantarlar üzerine ciddi akademik çalışma var, ama bu bilgi dağınık, çoğu teknik ve halka açık değil. Mantarana bu bilgiyi bir araya getirip erişilebilir hale getirmeye çalışıyor. Bunun karşılığı şeffaflık: hangi bilginin nereden geldiğini, neyin doğrulandığını ve nerede sınırlarımız olduğunu burada açıkça yazıyoruz.
İki tür veri kullanıyoruz
Elle derlenen
İnsan kararı gerektiren, otomasyona bırakılmayan bilgiler.
- Yenebilirlik (yenir / koşullu / zehirli)
- Karıştırılan türler ve ayırt edici özellikler
- Habitat açıklamaları ve bölgesel notlar
- Yetiştiricilik koşulları (sıcaklık, nem, substrat, süre)
- Uyarılar ve güvenlik notları
Gözlem kayıtlarından
Açık veri tabanlarından düzenli olarak çekilen sayısal bilgiler.
- Aylara göre kayıtlı gözlem sayısı
- İllere göre kayıt dağılımı
- Kabul edilmiş bilimsel adlar
Son güncelleme: 2026-08-23 · 43 tür · 3.457 kayıt
Kaynaklar
Gözlem ve kayıt verisi
- GBIF — Global Biodiversity Information Facility. Türkiye’den bildirilen mantar kayıtları (gözlem + herbaryum/müze örnekleri), ay ve il kırılımıyla. gbif.org
- iNaturalist — vatandaş bilimi platformu. Yalnızca araştırma kalitesi (research grade) olarak işaretlenmiş, yani topluluk tarafından tür düzeyinde doğrulanmış gözlemler kullanılır. inaturalist.org
Taksonomi ve Türkçe adlar
- Sesli, E., Asan, A., Selçuk, F. (ed.) — Türkiye Mantarları Listesi (2020), Ali Nihat Gökyiğit Vakfı. Türkiye’den kaydı verilen tüm mikro ve makrofungusları Türkçe bilimsel adlarıyla içeren kontrol listesi.
- Asan, A. ve ark. — Türkiye Mantarları Listesi’ne Eklentiler serisi (Bağbahçe Bilim Dergisi ve Mantar Dergisi, 2022–2025). Kitabın yayımından sonraki yeni kayıtları güncel tutan açık erişim makaleler (CC BY 4.0).
Görseller
- Sitedeki fotoğrafların çoğu kendi arşivimizden.
- Eksik kalan yerlerde Wikimedia Commons ve Openverse üzerinden, ticari kullanıma açık lisanslı (CC0, kamu malı veya CC BY) fotoğraflar kullanılır; fotoğrafçı ve lisans künyesi görselin altına yazılır.
Yöntem: veriyi nasıl doğruluyoruz?
Gözlem verisini olduğu gibi almıyoruz. İki kural uyguluyoruz, çünkü ikisini de zor yoldan öğrendik:
1. Bir ay ancak iki kaynak da doğrularsa kabul edilir
Bir türün mevsim aralığını genişletmek için hem iNaturalist hem GBIF’in o ayda en az 3 kayıt göstermesi gerekiyor. Neden: tek kaynakta görünen sıçramalar genellikle herbaryum tarih artefaktıdır — eski bir koleksiyonun tamamına aynı varsayılan tarih girilmiş olabilir.
Gerçek örnek: Kestane mantarı (Boletus edulis) için Mart ayında GBIF 30 kayıt gösteriyor, iNaturalist ise 0. Bu kayıt bir veri girişi artefaktı olduğu için mevsim aralığına eklenmedi.
2. Cins düzeyi sorgularda krallık filtresi zorunlu
Gerçek örnek: Tuber (trüf) cinsini filtresiz sorguladığımızda 165 kayıt ve Nisan–Mayıs zirvesi görünüyordu. Neredeyse trüf mevsimini değiştiriyorduk. Meğer sorgu bitki cinsi Tuberaria’yı da yakalıyordu; mantar filtresiyle gerçek sayı 6 idi.
Sınırlarımız
Bunları bilerek ve açıkça söylüyoruz:
- Kayıt sayısı yaygınlık değildir. Gözlemci yoğunluğunu ölçer. Bir ilde çok kayıt olması orada çok mantar olduğu anlamına gelmez; oradaki insanların daha çok gözlem yüklediği anlamına gelir.
- Örneklem küçük. Bazı türler için Türkiye’de toplam kayıt sayısı onlarla ifade ediliyor. Bu veriyi kesin sonuç değil, yön gösterici olarak kullanıyoruz.
- Rakım ve yağış her şeyi kaydırır. Aynı tür, aynı ilde 500 m ile 1500 m arasında haftalar farkla çıkabilir. Ay aralıklarını bu yüzden geniş tutuyoruz.
- Burası teşhis aracı değildir. Fotoğraf veya metinle tür teşhisi güvenle yapılamaz. Kesin tanımadığın hiçbir mantarı toplama ve tüketme.
Ne sıklıkla güncellenir?
Gözlem verisi ayda bir otomatik olarak yeniden çekilir; değişiklik varsa site kendiliğinden yeniden yayınlanır. Elle derlenen bilgiler ise yeni tür, bölge veya literatür eklendikçe güncellenir.
Bir hata gördüysen ya da bölgene dair bilgi eklemek istiyorsan bize yaz — düzeltmeleri ciddiye alıyoruz.
Şu an kapsam
| Mevsim takviminde tür | 43 |
|---|---|
| Gözlem verisi çekilen tür | 43 |
| İşlenen gözlem kaydı | 3.457 |
| Bölgesel veri girilen il | 8 / 81 |
| Son veri güncellemesi | 2026-08-23 |
Bu sayılar sabit değil; kapsam genişledikçe burası da güncellenir.